Bir devrimcinin aşk mektubu

Bir devrimcinin aşk mektubu
3 Temmuz 1908 Cuma günü, Makedonya kaynıyordu. Resne garnizon komutanı Kıdemli Yüzbaşı Ahmed Niyazi Bey, tabur kasasını kırıyor, ‘ödünç’ aldığı parayla başına geçtiği ihtilali finanse etmeyi planlıyordu.
Öbür yanda 200 kadar gönüllüsü silah depolarına girmiş, mavzerleri topluyorlardı. Tam cuma vaktiydi, subaylar ve erat namazdaydı. Fırsat bu fırsattı. Niyazi Bey emri verdi, sessiz sedasız “balkan”a, yani dağa çıkıldı. Devrimcilerimiz sonradan yakın tarihimizdeki en köklü kırılmalarından birisini teşkil edecek olan Meşrutiyet ihtilaline yahut o zamanki deyimle “İlan-ı Hürriyet”e öncülük yapıyorlardı.
Resneli Niyazi hakkındaki görüşlerimi biliyorsunuz. Ancak bu defa kişiliğini veya eylemlerini değerlendirmeyecek, kendisinin yazdığı ve ilk kez yayınlanacak bir mektupla tarihe not düşeceğim. Böylece son derece karmaşık bir dönem olan 1908 dönemecindeki eylemcilerin halet-i ruhiyesini görmüş olacağız.
Yakınlarda bir sahaftan satın aldığım dosyada Niyazi Bey’in ailesinden intikal eden mektup ve fotoğraflara rastlayınca şaşırmadım desem yalan olur. Çünkü bu veda mektubu ve ailesine ait fotoğraflarla Meşrutiyet’in ilk iki “hürriyet kahramanı”ndan birisinin (öbür kahramanın Enver Bey olduğunu söylemeye gerek var mı?) hayatına dair bilinmeyen noktaları ortaya çıkarma fırsatı elime geçmiş oluyordu.
Dosyayı merakla inceledim. İnceledikçe ölmüş gitmiş bir insanın mahremiyetine dokunmuş gibi oluyordum. Eski yazılı bazı notlar, bazı gazete kesiklerinin sararmış sayfaları, 1950’de bir dergide ailesiyle yapılmış bir röportajın daktilo edilmiş nüshası, derken bir zarf… İçinden çıkan fotoğraflarda “kahraman” olduğu günlere ait posterler ve Niyazi Bey’i rekortmen bıyıklarıyla gösteren ünlü resimlerinden biri.
Diğer iki fotoğraf, hanımı (refikası) Feride Hanım, oğulları Mithat ve Saim ile torunu Niyazi Resnelioğlu’nu gösteriyor. Son fotoğrafta ise Avlonya limanında vurulduğu sırada Resneli Niyazi’nin üzerinde bulunan kırçıllı sivil palto görülüyor. Ve paltodaki üç adet iri kurşun deliği… Rivayete göre bu kurşunları yedikten sonra yere yuvarlanan Niyazi’nin son sözü, “Niçin bre?” olmuş.
Bu sorunun cevabını tarih ilmi henüz verebilmiş değil. Değil ama tarihin usta ağına yeni avlar da takılmaya devam ediyor. İşte Resneli Niyazi’nin dağa çıkmadan önce eşi Feride Hanım’a yazdığı o dokunaklı mektup da bunlardan biri.
Feride Hanım kendisiyle yıllar sonra yapılan bir söyleşide ayrılış günlerini şöyle hatırlıyor:
“Silahlarını, fişeklerini, tüfeğini ve üzerinde “Vatan Fedaisi” yazısı olan şapkasını giymişti. Ben “Bu ne biçim elbise?” diye sorunca merak etmeme mani olmak için “Hiç. Hâtıra olsun diye giydim!” sözleriyle padişaha isyan edeceğini benden bile gizlemişti.”
İşte Resneli Niyazi’nin evinden ayrıldıktan sonra muhtemelen bir adamı vasıtasıyla eşine gönderdiği ve ilk kez yayınlanan veda mektubu (bazı yerleri sadeleştirilmiş olup silik olduğu için okunamayan birkaç yere […] işareti konulmuştur).

Mustafa Armağan

“İki gözüm!
Sana pek kıymetli bir yadigârım olmak üzere gönderdiğim şu vedâ mektubumu gayet soğukkanlılıkla sevine sevine oku! Ve okudukça sevincini ilan et!
Sakın ağlama! Hatta hiç sıkılma! Beni Allah’a emanet et, bilakis iftihar et! Sen bahtiyarsın! Zira dünyanın en muhterem bir kadını sen olacaksın! Bunun için gayet serinkanlılıkla oku.
Ruhum, sakın asla vicdanen müteessir olma ki, benim zevcem olduğunu cihana bildiresin! Ve bir fevkalade gayret göstermeyi herhalde arzu ederseniz hakkımı helal ederim.
Sakın hatırına başka bir şey getirme! Bildiğinden ziyade seni severim. Ve senin ismet ve namusunu düşünerek şu fedakârlığı göze aldım.
Ecdadımızın mübarek kanlarıyla yoğrulup zapt edilmiş olan mukaddes vatanımız, vatan hissinden mahrum olan alçakların […] hıyaneti eseri [olarak] bugün yaralı bir arslan gibi çırpınıyor. Eğer yarası sarılmazsa elden de gidiyor. Vatan elden gidince namuslarımızı […] ve şimdi Girit’te gözümüz önünde olduğu gibi onlar […] özerklik için çalıştıkça kıymetli namusumuz da yabancıların saldırısına ve zulme uğrayacaktır. Şu fani dünyada ölüme mahkûm olan insanların mukaddes vatanımızın uğradığı şu felakete herkes gibi seyirci olarak yaşamayı pek hakir gördüm.
Bizi bu vatan besledi, büyüttü. Vatan olmasa biz de yokuz demektir. “Hubbu’l-vatan mine’l-iman” [Vatan sevgisi imandandır] buyrulmuştur.
Gerçi seni çok severim [fakat] toprak ve vatanımızı dünyada her şeyden ziyade severim. Ne yarar, her bir şey yine onların varlığıyla kâimdir. Bunlar için istibdad hükümeti idaresi kötülükleriyle zaten uyuşmuş olan vicdan sahiplerini gayrete getirmek, bu güzel sebeple gayrete getirerek kurbanlık hale gelmiş olan vatanımızı düşmanların saldırısından kurtarmak üzere mavzer tüfekleriyle silahlı iki yüz fedaiyle dağa çıktım (işte şimdi telaş etme).
On günden beri gördüğün telaş buydu. Sen! Sakın ümidini kesme, elveda bile etmem. Çünkü ben Rabbimin yardımına ve Hazret-i Peygamber’in ruhaniyetine dayanarak vatan için fedai çıktım. Merak etme! Dediğim gibi inşaallah yakında İstanbul’da seni kucaklayacağım.
Sana şimdilik daha otuz lira gönderiyorum.
Ben senin ismet ve namusundan her suretle eminim, ve vicdanen rahatım. Sakın ha beni üzme. Seni Cenab-ı Hakk’a emanet ederim gözüm.
Bâki: Ya ölüm ya vatanın kurtuluşu.
Vatan fedaisi Kolağası zevceniz
20 Haziran 324 (3 Temmuz 1908)

Mustafa Armağan

Valide Hanım’ın muhterem ellerinden öper ve umum akrabaya arz-ı hürmet eylerim. Bana kimse lanet okumasın. Niyazi vatana gidiyor”
Resneli Niyazi’nin veda mektubu burada bitiyordu.
Ölmedi, yaşadı Resneli Niyazi; feleğin parlak ışıklarını da gördü, giderek bir kenara itilmenin kahredici yalnızlığını da. II. Abdülhamid ile Sultan Reşad’ın karşısında bıyıklarını burduğunu da biliyoruz, Bursa’ya muzaffer bir komutan gibi gidip de İttihatçılar tarafından konuşturulmayınca süklüm püklüm geri dönüşünü de.
Ve nihayet Avlonya limanında üç el silah patladı ve Vatan Fedaimiz yere yığıldı. Oğlunun söylediğine göre ceketinden “Beni bu menhus topraklarda bırakmayın!” yazılı bir vasiyet çıkmış. “Menhus topraklar”, öyle mi? Daha 4 yıl önce o topraklarda ıslahat yapılacak diye “Vatan elden gidiyor” telaşıyla ayaklanan siz değil miydiniz? Ne zamandır “menhus” oldu o topraklar? Ne zamandır?. m.armagan@zaman.com.tr

05 Ekim 2008, Pazar

Bir cevap yazın


7 + 9 =