Apartman bir ideolojidir!

Apartman bir ideolojidir!

Bu sutunlarda sik sik karsiniza cikip “Apartman bir ideolojidir” diye ahkam kesmeme bazilariniz, muhtemelen dudak bukuyor, bazilariniz ise ‘Her koye bir deli lazim’ diye gulup geciyordur. Bu yazida da ‘koyun delisi’ rolunu oynamaya devam edecegim.

Peyami Safa yillar once “Apartman milli idealimiz midir?” diye soruyordu. Ben soruyu soyle degistirerek soruyorum: Apartman bir ideoloji olarak bunyemizi nasil bu kadar kolay sardi ve hepimiz bu kagida limon suyuyla yazilmis fakat etki ve gucu her gecen gun ziyadelesen ideolojinin nasil bu kadar hosnutlukla zebunu olabildik? Bu sorulara daha once kismen cevap vermeye calismistim. Onlari aynen tekrarlamak yerine size Amerika’dan ornekler vererek ev yerine apartmanin bir ilerilik gostergesi olmadigini, aksine bir tur kabile yasantisina davetiye cikartan “ilkel” bir hayat tarzinin bizlere nasil dayatildigini sergilemeye calisacagim.

ITU Mimarlik Fakultesi Ogretim uyelerinden Dr. Bilge Isik’in Yapi dergisinde (Sayi: 140, Temmuz 1993) yayinlanan bir makalesi, Amerika’da hala ahsap ve kerpicin, yanlis okumadiniz ‘kerpicin’ konutlarda ne kadar buyuk bir yayginlikla kullanildigini ortaya koyuyor. Isik’a gore kerpic yapi, Amerika’da yaygin olarak kullanilmaktan ote, uzerinde arastirmalar yapilan ve gelistirilen bir sektordur. Hatta kerpic yapi icin yapim kurallari ve yonetmelikleri cikartilmistir. Bazi bolgelerde ise, -siki durun-, kerpic yapidan baska bina yapilmamasi karara baglanmistir.

Biraz acayim izninizle. O isiltili gokdelenleriyle Manhattan’a hayran olan bizler icin kavramak biraz guc ise de, Amerikan halkinin cok buyuk bir cogunlugu betonarme evlerde oturmak istemiyor, apartman hic istemiyor. Tek veya iki katli kerpic ve ahsaptan evlerde oturuyor, bahcesinde dinleniyor, gulunu buduyor, domatesini yetistiriyor, tavuguna bakiyor… Bazi bolgelerde ise sadece kerpic binalar yapilmasi kanuna baglanmis, betonarme bina yapimi yasaklanmistir.

Amerika’nin yillik 900.000 (dokuz yuz bin) olan konut ihtiyacinin yarisindan fazlasi (500.000) “mobil home”, yani gezer-ev turuyle karsilanmaktadir. Geriye kalan 400.000 konut ise, tek ve iki katli bahceli yerlesmelerde kerpic ve ahsap iskeletli yapilardan olusmaktaymis. Kerpic yapi tipi ise yerlilerin, yani Kizilderililerin yapi geleneklerine dayanmakta olup tarihiyle de uyumlu imis. Bilge Isik’a gore Amerika’nin alamet-i farikasi olarak bildigimiz (veya bize oyle lanse edilen) cok katli binalar ve gokdelenler ancak birkac eyalette, hatta eyaletin tumunde degil, merkez sehirlerinde ve “sayilacak kadar azdir.”

Ahsap yapilar orani bol olan bolgelerde, kerpic yapilar ise guneyin orman yonunden fakir, kurak ve sicak bolgelerinde yogunlasmaktadir. “Az katli binalarda veya bahceli evlerde” diyor Isik, “Betonarme iskelet, pismis tugla dolgu duvar ve kiremit cati ortusune hic rastlanmamaktadir.” Kerpic yapi, yalniz anonim mimari olarak insa edilmekle kalmayip onde gelen mimarlardan Frank Lloyd Wright’i da etkilemis ve onu, “Comlek Ev” isimli unlu ev tasarimina sevk etmistir. Bu organik mimari, Wright tarafindan “Binalar, yasayan organlar gibi cevreye uymalidir.” formuluyle dile getirilmistir. Unlu mimarlardan birisi olan McHenry 50 yildir yalnizca kerpic projesi ve insaati yapmaktadir. Dunyada kerpic alaninda calisma yapanlar bu mimari cagirip fikir almakta, gorus alisverisinde bulunmaktadirlar. Pismis toprak (tugla ve kiremit) kullanmaktan kacarak kerpici ham haliyle kullanmayi tercih eden bu mimarlar uluslararasi toplantilar da duzenlemektedirler.

Bilge Isik’in arastirmasindan derledigim bu bilgiler isiginda apartmanin “ilerilik sembolu” mu; yoksa bir “azgelismislik gostergesi” mi olduguna varin siz karar verin. Bizim sehirlerin bugunku apartman ormani seklindeki ic karartici manzarasina bakinca T.S. Eliot’un su misralarini hatirlamadan edemiyorum:

Peki, yabanci sorarsa:

“Kurulus amaci nedir bu kentin?

Karsilikli sevgiden mi bu ikis tikis bir araya gelis?”

Ne cevap vereceksiniz? “Hep birlikte oturuyoruz ki

Herkes para kazansin” mi? yoksa “Bu bir toplumdur” mu?

Ve yabanci ayrilacak ve donecek collere.

Bir cevap yazın


9 + 8 =